مدیر دفتر نظارت و ارزیابی دانشگاه حکیم سبزواری :  بالندگی و ارتقای سطح علمی و پژوهشی اعضای هیات علمی دانشگاه  از مهمترین اهداف این طرح است      

ارزيابي دروني فرايندي است كه در آن اعضاء گروه های آموزشي یک دانشگاه ، هدف هاي گروه را تعیین كرده و عملكرد آن را مورد قضاوت قرار مي دهند، سپس نقش خود را بازنگري برای  آينده مطلوب گروه آموزشي برنامه ريزي كرده و در اجراي آن بر مي دارند.

به گزارش روابط عمومی  دانشگاه حکیم سبزواری  اساساً انجام این طرح  در يك سازمان و یا نهاد آموزشی، بازتاب جمعي آرمان ها، قضاوت درباره عملكرد سازمان و فرصتي براي ارتقاء كيفيت آن است. گزارش آن نيز اصولاً به عنوان فراهم كننده اطلاعات براي ارزيابي بيروني به كار برده مي شود.بنابراين ارزيابي دروني براي سازمان ها و نهاد های آموزشی  اطلاعات با ارزشي را جهت توسعه آنها فراهم مي كند، به طوري كه با جمع آوري اطلاعات، تحليل و عرضه بازخورد ، می تواند پشتيبان تصميم گيري مديريت در جهت رشد سازمان باشد. این طرح از جمله طرح هایی است که وزارت علوم برای ارزیابی کیفیت آموزشی و  پژوهشی نهاد های علمی و دانشگاهی، توصیه اکید می کند. در این میان دانشگاه حکیم سبزواری به عنوان یکی از بزرگترین دانشگاه های شرق کشور از سال 83 این طرح را اجرا می کند.

با اینکه این طرح قدمتی بیش از ده سال در دانشگاه دارد اما روند اجرای آن در این سالها سرعت کندی به خود دیده، به طوری که در طی سالهای 83 تا 93 تنها 4 گروه آموزشی این طرح را اجرا کرده اند و  این در حالی است که این میزان مشارکت در سال 94  و طی یک سال رشد زیادی داشته است. به صورتی که در این سال 5 گروه آموزشی مبادرت به اجرای  طرح ارزیابی درونی در گروه آموزشی خود کرده اند. اینکه این جهش مشارکتی و رشد آمار چگونه حاصل شده و مزیت های این طرح نسبت به سایر طرح های ارزیابی دانشگاهی چیست و همچنین آگاهی از نتایج حاصله از اجرایی این طرح در دانشگاه ما را بر آن داشت تا با دست اندرکاران  و مجریان این طرح گفتگویی داشته باشیم، در ادامه صحبتهای  دکتر امیرحسین کیذوری مدیر دفتر نظارت و ارزیابی، دکتر غلامرضا زارعیان عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دکتر  عباس گنجعلی عضو هیات علمی گروه ادبیات عرب و دکتر حسین اصغر  رهنما عضو هیات علمی گروه فیزیک را که درباره چگونگی اجرا، مزیت ها و نتایج و تجربیات اجرای این طرح در گروه آموزشی خود بیان کرده اند را از نظر خواهید گذراند.

 

گام نخست: تدوین برنامه جامع به منظور ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی دانشگاه

مدیر دفتر نظارت و ارزیابی دانشگاه حکیم سبزواری  با بیان اینکه این دفتر در دوسال اخیر برنامه جامع ای را به منظور ارتقای همه جانبه و کیفیت دانشگاه تدوین کرده است، اظهارداشت: به واقع برنامه های این دفتر تمامی سطوح دانشگاه را دربرمی گیرد.

دکتر امیرحسین کیذوری گفت: از جمله برنامه های دفتر نظارت و ارز یابی دانشگاه در سطح دانشکده ها طرح ارزیابی دانشکده ها بر اساس شاخص های مصوب شورای نظارت و ارزیابی  دانشگاه است که به صورت سالانه انجام می شود و سال 93اولین گزارش آن ارئه شده است، در سطح اعضای هیات علمی، ارزیابی و کیفیت تدریس و ویژگی اخلاقی توسط دانشجویان در پایان ترم صورت می گیرد، در سطح معاونت ها ارزیابی براساس سند برنامه راهبردی مصوب هیات امناء انجام می پذیرد و در سطح اعضای هیات علمی و ارزیابی کیفیت تدریس آنها از دیدگاه دانشجویان در سطح  گروه های آموزشی برنامه ارزیابی درونی را در حال اجرا می باشد.

فرایند ارزیابی درونی در 2 سال اخیر رشد چشمگیری داشته است

دکتر امیرحسین کیذوری با بیان اینکه فرایند ارزیابی درونی در دانشگاه حکیم سبزواری  از سال 83 صورت می گرفته  است افزود: از آن سال تا سال 94 تنها چهارگروه آموزشی در دانشگاه این طرح را انجام داده اند، این در حالی است که با توجه و پیگیری های دفتر نظارت و ارزیابی در سال 94 پنج گروه آموزشی فرایند ارزیابی درونی را انجام دادند که بدون شک در انجام این فرایند در دانشگاه رشد چشمگیری داشته ایم.

مدیر دفتر نظارت و ارزیابی دانشگاه حکیم سبزواری  با تاکید بر اینکه برای اعتلای آموزشی در سطح گروه های دانشگاه  به دنبال ارزیابی درونی گروه ها هستیم عنوان کرد: برآنیم  با تشویق گرو ه های آموزشی زمینه ای را فراهم کنیم که اعضای گروهای آموزشی خودشان فرایند ارزیابی درونی را انجام دهند.

وی با بیان اینکه  در ارزیابی کیفیت نظام آموزشی و دانشگاهی الگوهای مختلفی وجود دارد گفت: برخی از این الگوها مختص نظام آموزش عالی است و یکی از مهمترین این الگوها که از قدمت بسیاری برخوردار است الگوی اعتبار سنجی می باشد که به عنوان الگوی پیشرو در نظام های آموزشی عالی به حساب می آید.الگوی اعتبار اعتبار سنجی خود دارای دو مرحله ی مجزای است و فرایند ارزیابی درونی و ارزیابی بیرونی را در برمی گیرد .

دکترکیذوری افزود: در مرحله ارزیابی درونی اعضای هیات علمی گروه آموزشی برای انجام ارزیابی خودشان به صورت داوطلبانه پیش قدم می شوند و نسبت به صورت بندی سوالات و روش گرد آوری داده ها و معیارهای قضاوت اقدام می کنند که در نهایت پس از جمع آوری داده های مورد نیاز خود اعضای گروه به قضاوت در خصوص عملکرد گروه می پردازند که به واقع این رودیکرد نشان دهنده ی رشد و تعالی یک  نظام آموزشی است .

ارزیابی درونی نشان دهندۀ بلوغ سازمانی و بلوغ فکری اعضای هیأت علمی یک گروه آموزشی است

مدیر دفتر نظارت و ارزیابی دانشگاه با بیان اینکه ارزیابی درونی نسبت به سایر فرآیندهای ارزیابی دارای مزیت های خاصی است گفت: نخست اینکه به لحاظ فرهنگی نشان دهنده بلوغ سازمانی و دغدغه درونی اعضای هیأت علمی برای بهبود کیفیت است، یعنی اینکه خود اعضای هیأت علمی برای رشد گروه به این نتیجه رسیده اند که فقط خودشان می توانند راجع به بهبود کیفیت آموزشی گروهشان تصمیم بگیرند و قبل از اینکه دیگران آن ها را مورد ارزیابی قرار دهند، خودشان خود را ارزیابی می کنند، در روایات اسلامی نیز  به این ارزیابی اشاره شده مثلا ما حدیث «حاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا » را داریم که اشاره به این مهم دارد در واقع این ارزیابی نشان دهندۀ بلوغ سازمانی و بلوغ اعضای هیأت علمی گروه آموزشی نیز می باشد.

دکتر کیذوری گفت: مزیت  دیگر این طرح فراگیری یک مهارت حرفه ای است که در انجام این ارزیابی اعضای هیأت علمی آن را فرا می گیرند، یعنی هنگامی که  آموزش می بینند چگونه ارزیابی درونی گروه را انجام بدهند به واقع یک  مهارت را فرا می گیرند، که خود این موضوع می تواند نقطه قوت باشد و در رشد و بالندگی اعضاء هیات علمی و توسعه حرفه ای آنها تاثیرگذار است.

وی با بیان اینکه در واقع این مشارکت به بهبود کیفیت و مدیریت کیفیت دانشگاهی نیز کمک می کند افزود: از دیگر مزیت های دیگر این طرح کمک خود تنظیمی امور و بهبود وضعیت گروه آموزشی است، یعنی وقتی خود اعضای هیأت علمی نسبت به بهبود کیفیت گام برمی دارند، تفکر توسعه ای در گروه شکل می گیرد و باعث می شود خود اعضای هیأت علمی و گروه های آموزشی در ارتقای کیفیت گروه خود پیشگام باشند و در واقع خود تنظیمی در این مورد صورت گیرد.

ارزیابی درونی در صورتی موفقیت آمیز  خواهد بود که ناشی از خواست درونی اعضای هیأت علمی و حاصل دغدغۀ درونی اعضای هیأت علمی گروه آموزشی باشد

دکتر کیذوری در ادامه عنوان کرد: فرایند ارزیابی درونی موقعی می تواند موفقیت آمیز باشد که ناشی از خواست درونی اعضای هیأت علمی و حاصل دغدغۀ درونی اعضای هیأت علمی یک گروه آموزشی باشد. و این مسئله مهمترین مزیت این طرح است.

وی افزود:  در واقع بهبود کیفیت زمانی موفقیت آمیز خواهد بود که ناشی از دغدغه و درخواست یک گروه باشد، درغیر این صورت کیفیت بافشار و دستور از بالا هیچگاه به سرانجام نخواهد رسید و موفقیت آمیز نیست

دکترکیذوری با بیان اینکه برای بهبود کیفیت و اجرای طرح ارزیابی در سایر گروه های آموزشی دانشگاه حکیم سبزواری در شورای نظارت و ارزیابی آیین نامه ای را به تصویب رسانده که حالت تشویقی و ارشادی دارد، گفت: بر اساس این آیین نامه، گروه های آموزشی خودشان داوطلب اجرای این ارزیابی می شوند. به این صورت که ابتدا باید درخواست خود را به دفتر نظارت و ارزیابی ارسال کنند و پس از گذراندن کارگاه آموزشی که دفتر نظارت ارزیابی برای آنها برگزار می کند، نسبت به تعیین فعالیت های اصلی برای ارزیابی درونی اطلاعات لازم را در اختیار گروه ها قرار می گیرد .

وی افزود: پس از آن گروه با توجه به منابعی که در دست دارد و همکاری مستمر دفتر نظارت و ارزیابی دانشگاه ، فعالیت ارزیابی درونی را انجام می دهند.

وی با بیان اینکه  برای گروه هایی که طرح ارزیابی درونی  را انجام می دهند موارد تشویقی در نظر گرفته شده است  گفت: پس از تایید گزارش نهایی ارزیابی درونی گروه از سوی سازمان سنجش و آموزش کشور این موارد اجرایی می شود.

وی گفت: از جمله این تشویق ها در گام نخست  این است که بر اساس مصوبات شورای نظارت و ارزیابی دانشگاه این طرح به صورت یک طرح پژوهشی در دانشگاه در نظر گرفته می شود و برای اعضای هیات علمی امتیاز پژوهشی دارد و بحث دیگر اینکه این طرح پژوهشی دارای حق الزحمه است که این حق الزحمه از محل اعتبار تخصیص یافته فعالیت های ارزیابی و اعتبار سنجی که به صورت سالانه از سوی وزارت علوم و تحقیقات و فناوری تامین و ابلاغ می شود  و یا از محل اعتبار طرح های پژوهشی دانشگاه پرداخت می شود بنابراین این طرح برای گروه آموزشی هم دارای امتیاز پژوهشی و هم دارای  امتیاز مالی است.

 

دکتر حسین اصغر رهنما، عضو هیات علمی گروه فیزیک : تعیین کیفیت آموزشی از اهداف اجرای این طرح در گروه فیزیک بود.

گروه فیزیک دانشگاه حکیم سبزواری از جمله گروه های این دانشگاه است که فرایند ارزیابی درونی را انجام داده است. در همین رابطه دکتر حسین اصغررهنما عضو هیات علمی گروه فیزیک  در گفت وگو با خبرنگار ما بیان اینکه هدف از اجرای این طرح در گروه فیزیک، تعیین کیفیت آموزشی و پژوهشی گروه، شناخت نقاط ضعف و قوت  و ارائه راه کارهای مناسب در جهت ترمیم نقاط ضعف و بهبود وضعیت آموزشی و حرکت در جهت رشد و ارتقای گروه آموزشی فیزیک  برشمرد.

وی افزود: فرایند اجرای این پروژه بدین صورت بود ابتدا عوامل موثر بر کیفیت گروه آموزشی تعیین و سپس شاخص های مورد نظر برای ارزیابی درونی گروه تدوین شد. سپس برای جمع آوری اطلاعات لازم در زمینه شاخص ای تدوین شده پرسش نامه هایی در چندین مرحله در بین اعضای هیات علمی، دانش آموختگان و دانشجویان توزیع شد و پس از جمع آوری این داده ها و بررسی آنها توانستیم ارزیابی کلی از وضعیت گروه داشته باشیم.

وی ادامه داد: در این پروسه نه عامل مدنظر ما قرار گرفت که این عوامل عبارت بودند از: عامل اول، اهداف و رسالتهای گروه در گذشته، آینده و حال، عامل دوم ساختارسازمانی و مدیریت، عامل بعدی، هیات علمی، عامل چهارم، دانشجویان که این عامل رضایتمندی دانشجویان سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا را از وضعیت آموزشی، پژوهشی، آزمایشگاهی و … را شامل می شود، عامل پنجم، فرایند تدریس و یادگیری بود که به بررسی نقاط قوت و ضعف سلسله مراتب آموزشی گروه می پرداخت، عوامل بعدی نیز عبارتند از دورهای آموزشی و برنامه های درسی، دانش آموختگان، در امکانات و تجهیزات آموزشی و پژوهشی و عامل نهم و آخر پژوهش بود.

دکتر رهنما گفت: از آنجا که با بازنگری در اهداف و آسیب شناسی عوامل مختلف و تعیین نقاط ضعف و قوت گروه می توان گروه را به ترمیم نقاط ضعف رهنمون ساخت ما نیز هم اکنون و با مشخص شدن کاستی ها و ضعف ها برآنیم که راهکارها و سیاستهایی در جهت برطرف کردن این مشکلات و اعتلای گروه به کارگیریم که البته این فرایند خود پروسه ای زمان بر است.

عضو هیات علمی گروه فیزیک با تاکید براینکه این ارزیابی می تواند تاثیر خوبی در بهبود کیفیت گروه داشته باشد عنوان کرد با توجه به اینکه قوت و ضعف گروه در بخش های آموزش و پژوهش مشخص می گردد بنابراین می توان با چشم انداز روشنی در جهت پیشرفت و ارتقای گروه گام برداشت.

وی یادآورشد: از آنجا که این ارزیابی به سازماندهی بهتر وضعیت آموزشی و پژوهشی و فراهم ساختن زمینه های لازم برای پیشرفت گروه آموزشی کمک بسیار می کند ما در گروه فیزیک انجام این ارزیابی را به سایر گروه ها توصیه می کنیم، همچنین پیشنهاد می دهیم یک بودجه مستقل برای هر گروه آموزشی جهت ارزیابی مستمر شرایط گروه اختصاص داده شود.

 

دکتر عباس گنجعلی عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات عرب: هدف اصلی  این طرح افزایش کیفیت و کارکرد گروه آموزشی است

 

دکتر عباس گنجعلی عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات عرب نیز در گفت وگویی با خبرنگار ما ضمن اشاره به انجام این فرایند در گروه آموزشی زبان و ادبیات عرب هدف این طرح را شناخت رسالتها، موقعیت گروه و شناسایی آسیب ها عنوان کرد و افزود:  هدف اصلی ا فرایند ارزیابی درونی افزایش کیفیت و کارکرد گروه آموزشی است که البته این هدف می تواند هدف مشترکی برای سایر گروه های آموزشی نیز باشد.

وی با اشاره به  کارگاه آموزشی و توجیهی طرح ارزیابی درونی  که از طرف مدیریت نظارت ارزیابی دانشگاه برگزار شد، گفت: پس از این کارگاه پنج گروه آموزشی داوطلب انجام این طرح شدند که گروه زبان وادبیات عرب یکی از این گروه ها بود.

دکتر گنجعلی  با بیان اینکه در  زمینه اجرای این طرح در ابتدا عوامل و ملاک های ارزیابی را تعریف و تدوین کرده ایم اظهارداشت: در مرحله دوم نیاز به یک جامعه آماری داشتیم که در این بحث جامعه آماری ما اساتید، دانشجویان در حال تحصیل و در مرحله بعد دانش آموختگان و فارغ التحصیلان بودند که پرسشنامه را پرکردند، پس از آن، نتایج تدوین و داده ها تجزیه تحلیل و تفسیر شد و بر اساس این نتایج بود که پشنهاداتی ارایه شد و تصمیماتی در مورد ارتقای کیفیت گروه ارائه شد.

عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات عرب با اشاره به عوامل اجرای این طرح گفت: این عوامل شامل اهداف و رسالتهای گروه، ساختاری ،سازمانی و مدیریت، هیات علمی، دانشجویان و دانش آموختگان، فرآیند تدریس و یادگیری، دوره های آموزشی و برنامه های درسی، امکانات پژوهشی و آموزشی بود که  هر کدام از  این عوامل و ملاک ها زیرمجموعه هایی را نیز دربر می گیرند .

دکتر گنجعلی عنوان کرد: در این رابطه باید بدانید پس از اینکه نتایج بدست آمده و مجموعه عوامل را تجزیه و تحلیل کردیم و نتیجه کلی این طرح در گروه ادبیات عرب با توجه به دادها “نسبتا مطلوب” بدست آمد.

وی افزود: البته  در کنار این نتیجه توانستیم نقاط قوت و ضعف و قدرت گروه را بشناسیم و مجموعه ای از تصمیمات و پیشنهادات را در جهت ارتقای سطح کیفی گروه و برطرف کردن نواقص و کاستی ها در سطح گروه، دانشکده و دانشگاه داشته باشیم که این  پیشنهادات که در سطح گروه بود را به مدیر گروه به عنوان ناظر داده شد.

دکترگنجعلی یادآورشد: یشنهاداتی هم  که در سطح دانشکده و دانشگاه است را به حوزه  معاونت آموزشی و دفتر نظارت ارزیابی ارائه شد تا توسط این مراکز پیگیری های لازم صورت بگیرد.

وی با بیان اینکه شاخصه این ارزیابی اختیاری بودن آن است  افزود: انجام  این ارزیابی ها  به صورت خودجوش توسط گروه و اعضاء گروه صورت می پذیرد که قطعا این روند به نفع گروه خواهد بود.

دکترگنجعلی عنوان کرد: اینکه این اهداف می توانیم نقاط قوت و ضعف و محدویتهای خودمان را بشناسیم  و در مرحله بعدی و با مشخص شدن سطح گروه با در نظر گرفتن این داده ها برنامه ریزی در جهت ارتقای و کیفیت سطح آموزشی گروه ایجاد کنیم.

وی با تاکید بر اینکه  ما در گروه ادبیات عرب به یکسری ضعف ها و کمبودها قبل از انجام این طرح واقف بودیم تصریح کرد: زمانیکه  به صورت ریز و با این داده ها و ملاک ها شرایط را سنجیدیم مشاهده کردیم  یکسری کاستی ها و نواقص از چشم ما پنهان مانده بود که با تهیه این گزارش و ارزیابی این موارد به صورت مدون درآمده و قابل پیگیری شد و البته نتیجه کار در گروه ما کاملا مثبت و باعث شناخت بیشتر و احاطه ی کاملتر ما بر مسائل، رسالت و موقعیت  گروه شد.

دکتر گنجعلی  تاکید کرد : طرح ارزیابی درونی کمک می کند یک گروه بتواند مسیر آینده را بهتر مشخص کند و می توان از طریق این نتایج به دست آمده از طریق اجرای این طرح بهتر و اصولی تر گام برداشت و به نتایج مطلوب دست پیدا کرد. وی اضافه کرد: توصیه ما برای سایر گروه هایی که بر هر نحوی موفق نشده اند این طرح را اجرا کنند این است که ارزیابی درونی از گروه قطعا می تواند موثر باشد و در پیشبرد اهداف گروه کمک های بسیاری به بهبود و ارتقای کیفیت گروه داشته باشد.

 

دکتر غلامرضا زارعیان، عضو هیات علمی گروه زبان انگلیسی : هدف اصلی این طرح ارزیابی گروه از منظر آموزشی و پژوهشی بود

دکتر  غلامرضا زارعیان  عضو هیات علمی گروه زبان انگلیسی با بیان اینکه  نتایج فرایند ارزیابی درونی به تازگی در این گروه مشخص شده است  گفت: برای انجام این پروژه با توجه به کارگاه آموزشی که از طرف مدیریت نظارت و ارزیابی دانشگاه برای آشنا کردن اعضای هیات علمی گذاشته شد، ما نیز جلسه ای با حضور اعضای هیات علمی گروه برگزار کرده و ضمن آشنا کردن اساتید با فرایند اجرای این پروژه، فواید و مزایای آن را برای اعضاء تبیین کردیم .

وی افزود: پس از آن عوامل و ملاک های ارزیابی و معیارهای قضاوت در مورد شاخص های مورد ارزیابی را در گروه تعیین کردیم و سپس برای جمع آوری اطلاعات لازم، پرسشنامه هایی در بین دانشجویان، دانش آموختگان و اساتید توزیع شد و با جمع آوری و رصد داده های به جمع بندی نهایی رسیدیم

عضو هیات علمی گروه زبان انگلیسی با بیان اینکه  در این ارزیابی ما 9 عامل، 60ملاک و 115نشانگر داشتیم که مجموع این عوامل و ملاکها مربوط به مسائل آموزشی و پژوهشی گروه علمی بود افزود:  بر اساس ارزیابی کلی که ما از گروه داشتیم و با نظر به طیف سه دامنه ای این پروژه که دارای سه ارزش نامطلوب، نسبتا مطلوب و مطلوب بود باید بدانید که بر اساس  نتایج  به دست آمده  گروه زبان و ادبیات انگلیسی در بیشتر عوامل نسبتا مطلوب و در عامل رسالتها و اهداف نامطلوب بود. به واقع ما هیچ عامل مطلوبی نیز نداشتیم.

دکتر  زارعیان با اشاره به اینکه  نتایج نهایی این ارزیابی در گروه ما، به تازگی مشخص شده است گفت: ما راهکارها و پیشنهادات خود را مطرح کردیم و در حال پیگیری این موارد هستیم.

وی  در خاتمه تاکید کرد: قطعا انجام این ارزیابی به جهت آشنایی و آگاه شدن اساتید و عضای هیات علمی از مسائل گروه، از سطح مطلوبیت، کاستی ها و نواقص و تلاش در جهت رفع این مشکلات و تقویت گروه موثر است و انجام آن به سایر گروه های آموزشی توصیه می شود.