نقش دانشگاه حکیم سبزواری در پیشبرد ماموریت ملی تابآوری فرهنگی و نهادینهسازی گفتمان تابآوری در ایران
تابآوری فرهنگی در سالهای اخیر به یکی از مفاهیم کلیدی در سیاستگذاری فرهنگی و مطالعات اجتماعی ایران تبدیل شده است
با واگذاری ماموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور به دانشگاه حکیم سبزواری در مهرماه ۱۴۰۳، این حوزه وارد مرحلهای تازه از نهادینهسازی، گفتمانسازی و تولید دانش بومی شده است.
فعالیتهایی مانند برگزاری دو دوره «هفته تابآوری»، رونمایی از کتابهای تخصصی و اهدای نشان تابآوری فرهنگی، جایگاه این دانشگاه را در مسیر تقویت پایداری فرهنگی کشور برجسته کرده است.
در این نوشتار، نقش دانشگاه حکیم سبزواری در پیشبرد این ماموریت ملی و تأثیر آن بر ارتقای تابآوری فرهنگی، هویت ایرانی و سلامت اجتماعی بررسی میشود.
تابآوری فرهنگی؛ از مفهوم نظری تا رویکرد راهبردی
تابآوری فرهنگی به معنای توانایی یک جامعه برای حفظ هویت فرهنگی، بازتولید ارزشها و سازگاری خلاقانه با تحولات اجتماعی است.
در شرایطی که جهانیشدن، تحولات فناوری و تغییرات نسلی با سرعتی بیسابقه در حال وقوع است، حفظ پیوستگی فرهنگی و هویت تاریخی اهمیت دوچندان یافته است.
از این منظر، تابآوری فرهنگی صرفاً مقاومت در برابر تغییر نیست؛ بلکه فرآیندی پویا برای **تداوم خلاقانه فرهنگ در بستر تحولات نوین** به شمار میآید.
در ایران، با توجه به پیشینه تاریخی و تمدنی غنی، مفهوم تابآوری فرهنگی جایگاهی ویژه دارد.
هویت ایرانی بر پایه عناصر متعددی همچون زبان فارسی، ادبیات، آیینها، هنر، دین، سنتهای اجتماعی و حافظه تاریخی شکل گرفته است.
صیانت از این عناصر و انتقال آنها به نسلهای آینده، نیازمند برنامهریزی علمی و سیاستگذاری منسجم است؛ امری که در قالب ماموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور دنبال میشود.
واگذاری ماموریت ملی به دانشگاه حکیم سبزواری
در مهرماه ۱۴۰۳، دانشگاه حکیم سبزواری مسئولیت «ماموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور» را بر عهده گرفت.
این واگذاری، نشاندهنده اعتماد به ظرفیت علمی دانشگاهها در حل مسائل فرهنگی کشور است.
دانشگاه حکیم سبزواری با تکیه بر توان پژوهشی، اعضای هیئت علمی و شبکه علمی خود، تلاش کرده است تابآوری فرهنگی را از سطح یک مفهوم نظری به یک برنامه عملیاتی و گفتمان علمی فراگیر تبدیل کند.
هدف اصلی این ماموریت، تبیین علمی مفهوم تابآوری فرهنگی، توسعه ادبیات تخصصی در این حوزه، ایجاد پیوند میان هویت ایرانی–اسلامی و پایداری اجتماعی، و تقویت رویکردهای میانرشتهای در علوم انسانی است. این رویکرد نشان میدهد که دانشگاه میتواند فراتر از آموزش کلاسیک، در شکلدهی به سیاستهای فرهنگی و اجتماعی نیز نقشآفرین باشد.
هفته تابآوری؛ بستری برای گفتمانسازی
یکی از مهمترین جلوههای اجرایی این ماموریت، برگزاری دو دوره «هفته تابآوری» بوده است.
این رویداد علمی–فرهنگی با هدف معرفی ابعاد مختلف تابآوری فرهنگی، ایجاد گفتوگو میان استادان، پژوهشگران و دانشجویان و افزایش آگاهی عمومی برگزار شده است.
نشستهای تخصصی، سخنرانیها و برنامههای فرهنگی این هفته، به تدریج زمینه شکلگیری یک گفتمان علمی پیرامون تابآوری را فراهم کردهاند.
تکرار این آیین در سال دوم نشان میدهد که حمایت نهادی از تابآوری و توجه به نقش فرهنگ در پایداری جامعه، به یک رویکرد راهبردی در سیاستگذاریهای فرهنگی کشور تبدیل شده است.
استمرار این برنامهها بیانگر آن است که تابآوری فرهنگی دیگر یک موضوع مقطعی نیست، بلکه در حال تبدیل شدن به بخشی از برنامههای پایدار فرهنگی کشور است.
تولید دانش بومی و رونمایی از کتابهای تخصصی
از دیگر اقدامات مهم دانشگاه حکیم سبزواری در چارچوب ماموریت ملی تابآوری فرهنگی، رونمایی و معرفی کتابهای تخصصی این حوزه است.
تولید دانش بومی یکی از ارکان اساسی نهادینهسازی هر گفتمان علمی به شمار میرود.
کتابها و آثار پژوهشی منتشرشده در این زمینه، به بررسی مبانی نظری تابآوری فرهنگی، ارتباط آن با هویت ملی، سرمایه اجتماعی و توسعه پایدار پرداختهاند.
این آثار زمینهساز شکلگیری ادبیات علمی منسجم درباره تابآوری فرهنگی در ایران شدهاند و امکان بهرهگیری از منابع بومی را برای پژوهشگران فراهم ساختهاند.
ورود این موضوع به عرصه پژوهش دانشگاهی، گامی مهم در جهت تثبیت جایگاه تابآوری فرهنگی در علوم انسانی و اجتماعی کشور محسوب میشود.
اهدای نشان تابآوری فرهنگی؛ نهادینهسازی ارزشها
اهدای نشان تابآوری فرهنگی نیز از دیگر اقدامات شاخص این ماموریت است
. این نشان به افرادی یا نهادهایی اعطا میشود که در حفظ هویت فرهنگی، تقویت سرمایههای اجتماعی و پاسداشت میراث فرهنگی نقش مؤثری داشتهاند.
چنین اقدامی علاوه بر تقدیر از کنشگران فرهنگی، به الگوسازی اجتماعی و تقویت انگیزه در میان فعالان حوزه فرهنگ کمک میکند.
نشان تابآوری فرهنگی در واقع بیانگر این پیام است که پایداری فرهنگی و تلاش برای حفظ هویت ملی، ارزشی اجتماعی و ملی محسوب میشود.
این رویکرد میتواند زمینهساز افزایش مشارکت عمومی در برنامههای فرهنگی و تقویت حس مسئولیت اجتماعی باشد.
نقش فناوری در تقویت تابآوری فرهنگی
در کنار فعالیتهای حضوری و علمی، بهرهگیری از فناوریهای نوین نیز بخشی از راهبرد تابآوری فرهنگی به شمار میرود.
دیجیتالسازی میراث فرهنگی، تولید محتوای آموزشی در فضای مجازی و انتشار مقالات تحلیلی در پایگاههای تخصصی، از جمله اقداماتی است که میتواند به گسترش دسترسی عمومی به منابع فرهنگی کمک کند.
استفاده هوشمندانه از فناوری، امکان انتقال ارزشهای فرهنگی به نسل جوان را در قالبهای نوین فراهم میسازد و پیوند میان سنت و نوآوری را تقویت میکند.
چشمانداز آینده تابآوری فرهنگی در ایران
با توجه به روند شکلگرفته، میتوان گفت تابآوری در ایران وارد مرحلهای تازه از نهادینهسازی، گفتمانسازی و تولید دانش بومی شده است.
پیشرفتهای حاصل از ماموریت ملی دانشگاه حکیم سبزواری زمینه را برای توسعه آموزشهای تخصصی، گسترش پژوهشهای علمی و افزایش توان اجتماعی در برابر بحرانها فراهم کرده است.
این روند میتواند در بلندمدت به ارتقای سلامت فرهنگی و اجتماعی جامعه کمک کند.
تابآوری فرهنگی به معنای توانایی جامعه برای ایجاد تعادل میان سنت و تحول است.
جامعهای تابآور است که بتواند در مسیر نوگرایی حرکت کند، بیآنکه پیوند خود را با ریشههای هویتی از دست بدهد.
ماموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور با چنین نگاهی، تلاش میکند از طریق پژوهش، آموزش و فعالیتهای فرهنگی،
مسیر تقویت فرهنگ ایرانی از طریق هویت، دانش، مشارکت و استمرار فرهنگی را هموار سازد؛ مسیری که میتواند الگویی برای توسعه پایدار فرهنگی در ایران باشد.
