خانه تابآوری همزمان با نزدیک شدن به هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از انتشار اثری تازه در حوزه مطالعات اجتماعی خبر داده است.
این کتاب با عنوان «درسنامه تابآوری اجتماعی» به قلم دکتر محمدرضا مقدسی و در چارچوب مأموریت ملی دانشگاهی تابآوری به جامعه علمی و علاقهمندان این حوزه معرفی شده است.
انتشار این اثر را میتوان گامی مهم در توسعه ادبیات علمی تابآوری در ایران دانست؛
تابآوری مفهومی که در سالهای اخیر توجه بسیاری از پژوهشگران علوم اجتماعی، روانشناسی، سیاستگذاران اجتماعی و فعالان حوزه رفاه را به خود جلب کرده است.
کتاب درسنامه تابآوری اجتماعی در ۹۸ صفحه و در قالب ۱۰ فصل تدوین شده است.
کتاب درسنامه تابآوری اجتماعی تلاش میکند تصویری روشن و نظاممند از مفهوم تابآوری اجتماعی، ابعاد مختلف آن و سازوکارهای تقویت این ظرفیت در جامعه ارائه دهد.
این اثر با رویکردی آموزشی و کاربردی نوشته شده و مخاطبان آن شامل دانشجویان، پژوهشگران، مدیران اجتماعی، مددکاران، فعالان حوزه رفاه اجتماعی و علاقهمندان به مباحث توسعه اجتماعی است.
نویسنده در این کتاب کوشیده است ضمن معرفی مبانی نظری تابآوری اجتماعی، راهبردها و چشماندازهای توسعه این مفهوم در سطح جامعه را نیز مورد بررسی قرار دهد.
در سالهای اخیر مفهوم تابآوری یا Resilience به یکی از مفاهیم کلیدی در مدیریت بحران، توسعه اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی تبدیل شده است.
جوامع امروز با چالشهای متعددی از جمله بحرانهای اقتصادی، بلایای طبیعی، تحولات فرهنگی و فشارهای اجتماعی روبهرو هستند.
در چنین شرایطی توانایی جامعه برای سازگاری با شرایط دشوار، بازسازی ظرفیتها و ادامه مسیر توسعه اهمیت ویژهای پیدا میکند.
تابآوری اجتماعی در واقع به مجموعهای از ظرفیتها، منابع و توانمندیهایی است که به افراد، گروهها و نهادهای اجتماعی کمک میکند در برابر بحرانها مقاومت کنند و مسیر بازسازی و پیشرفت را دنبال نمایند.
درسنامه تابآوری اجتماعی با تمرکز بر همین نگاه تلاش میکند چارچوبی مفهومی برای درک بهتر این پدیده اجتماعی ارائه دهد.
این کتاب به موضوعاتی مانند تعریف و مبانی نظری تابآوری اجتماعی، عوامل شکلدهنده تابآوری در جامعه، نقش سرمایه اجتماعی در افزایش تابآوری،
اهمیت مشارکت اجتماعی، نقش آموزش و یادگیری اجتماعی و سازوکارهای تقویت ظرفیتهای جامعه پرداخته شده است.
نویسنده در این اثر نشان میدهد که تابآوری اجتماعی حاصل تعامل عوامل گوناگونی است که در سطوح فردی، خانوادگی، سازمانی و اجتماعی شکل میگیرند و بر یکدیگر تأثیر میگذارند.
یکی از محورهای مهم مطرح شده در این کتاب بررسی ابعاد مختلف تابآوری اجتماعی است.
این ابعاد شامل ظرفیتهای فرهنگی، اقتصادی، نهادی و ارتباطی جامعه میشود.
جامعهای که از شبکههای اجتماعی فعال، اعتماد عمومی، همبستگی اجتماعی و ساختارهای حمایتی برخوردار باشد، توان بیشتری برای مقابله با بحرانها خواهد داشت.
در این چارچوب، نویسنده تأکید میکند که تابآوری اجتماعی به معنای حذف کامل مشکلات نیست، بلکه به معنای توانایی مدیریت چالشها، سازگاری با شرایط جدید و تبدیل بحرانها به فرصتهایی برای رشد و تحول اجتماعی است.
در بخش دیگری از کتاب، سازوکارهای تقویت تابآوری اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است.
در این بخش نقش آموزش، توانمندسازی اجتماعی، توسعه مهارتهای فردی و جمعی، تقویت مشارکت شهروندان و ایجاد شبکههای حمایتی بررسی شده است.
این عوامل میتوانند به افزایش ظرفیت جامعه برای مواجهه با بحرانها کمک کنند و زمینههای توسعه پایدار را فراهم سازند.
همچنین در این میان نقش نهادهای آموزشی، سازمانهای اجتماعی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی در گسترش فرهنگ تابآوری و ارتقای آگاهی عمومی بسیار مهم ارزیابی شده است.
در فصلهایی از این درسنامه، راهبردها و چشماندازهای توسعه تابآوری اجتماعی نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
نویسنده تلاش کرده است نشان دهد که برنامهریزی اجتماعی و سیاستگذاری عمومی چگونه میتواند به تقویت تابآوری در جامعه کمک کند.
توسعه سرمایه اجتماعی، تقویت اعتماد عمومی، توجه به عدالت اجتماعی و افزایش مشارکت شهروندان از جمله عواملی هستند که میتوانند به شکلگیری جامعهای تابآور کمک کنند.
این نگاه میتواند برای مدیران و سیاستگذاران اجتماعی نیز راهنمایی کاربردی در طراحی برنامههای توسعهای باشد.
انتشار کتاب درسنامه تابآوری اجتماعی در چارچوب مأموریت ملی دانشگاهی تابآوری انجام شده است.
این مأموریت با هدف گسترش دانش تابآوری، توسعه آموزشهای مرتبط و تقویت فرهنگ تابآوری در جامعه شکل گرفته است.
در این مسیر تلاش میشود از طریق پژوهشهای علمی، تولید منابع آموزشی و برگزاری دورههای تخصصی، ظرفیتهای اجتماعی کشور برای مواجهه با بحرانها و چالشهای پیچیده افزایش یابد.
دکتر محمدرضا مقدسی، نویسنده این اثر، پژوهشگران شناختهشده تابآوری ایران به شمار میرود
. او بنیانگذار «خانه تابآوری» است؛ پایگاهی تخصصی که با هدف توسعه آموزشهای مرتبط با تابآوری و گسترش این مفهوم در جامعه فعالیت میکند.
این مجموعه در سالهای گذشته با برگزاری کارگاهها، دورههای آموزشی و فعالیتهای پژوهشی تلاش کرده است آگاهی عمومی درباره اهمیت تابآوری را افزایش دهد.
دکتر مقدسی پیش از این نیز آثار متعددی در حوزه تابآوری منتشر کرده است.
از جمله مهمترین کتابهای او میتوان به «تابآوری زنان»، «تابآوری کودکان»، «پرورش تابآوری» و «تابآوری اقدام در کوچینگ» اشاره کرد.
هر یک از این آثار با تمرکز بر گروهها یا رویکردهای خاصی از تابآوری، به بررسی ابعاد مختلف این مفهوم در بستر اجتماعی و انسانی پرداختهاند.
انتشار کتاب درسنامه تابآوری اجتماعی میتواند به توسعه ادبیات علمی این حوزه در ایران کمک کند
و
به عنوان منبعی آموزشی برای دانشجویان رشتههای علوم اجتماعی، روانشناسی، مددکاری اجتماعی، مدیریت و سایر رشتههای مرتبط مورد استفاده قرار گیرد.
در شرایطی که جوامع معاصر با پیچیدگیهای فزاینده اجتماعی و بحرانهای متعدد روبهرو هستند، توجه به ظرفیتهای تابآوری اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
گسترش دانش تابآوری و تقویت فرهنگ مشارکت و همبستگی اجتماعی میتواند به جوامع کمک کند تا در برابر چالشها پایدارتر عمل کنند و مسیر توسعه را با اطمینان بیشتری ادامه دهند.
