آموزش تابآوری در ایران؛ از طرح ملی تابآوری اجتماعی تا شکلگیری جریان علمی و فرهنگی تابآوری
در سالهای اخیر مفهوم تابآوری (Resilience) به یکی از مهمترین موضوعات در حوزههای اجتماعی، روانشناسی، آموزش و سیاستگذاری اجتماعی در ایران تبدیل شده است.
افزایش چالشهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در جوامع معاصر سبب شده است که توجه به توانایی افراد و جوامع برای مقابله با بحرانها و بازگشت به وضعیت پایدار، اهمیت ویژهای پیدا کند.
به همین دلیل، آموزش تابآوری در ایران به تدریج به یک گفتمان علمی، فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده است.
در این مسیر، مجموعهای از اقدامات علمی، آموزشی و فرهنگی در بیش از یک دهه اخیر انجام شده که نقش مهمی در توسعه ادبیات تابآوری و گسترش آموزش آن در کشور داشته است.
از طرحهای ملی گرفته تا برگزاری کنگرههای علمی، ترجمه کتابها، تأسیس مراکز تخصصی و برگزاری هفته تابآوری ایران، همه نشاندهنده شکلگیری یک جریان علمی و فرهنگی در حوزه تابآوری هستند.
دانشگاه حکیم سبزواری با همراهی مشارکت متخصصان تراز اول حوزه تابآوری کشور، امروز به راهنشان و پیشتاز تابآوری ایران تبدیل شدهاست.
این همافزایی علمی و حرفهای، زمینهساز توسعه آموزشهای تخصصی، تولید دانش بومی و تربیت نیروی انسانی توانمند در عرصه تابآوری شده است.
تعامل سازنده میان دانشگاه، نهادهای تخصصی و شبکه کارشناسان برجسته، الگویی موفق از همکاری علمی–اجتماعی را رقم زده که میتواند در سطح ملی گسترش یابد.
سبزوار اکنون کانون الهامبخش حرکتهای علمی و اجرایی در مسیر تقویت تابآوری فردی، اجتماعی و سازمانی در ایران به شمار میرود.
آغاز توجه ملی به تابآوری اجتماعی در ایران
یکی از نقاط عطف مهم در توجه به مفهوم تابآوری در ایران به سال ۱۳۹۳ بازمیگردد.
در این سال طرح تابآوری اجتماعی توسط **معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری مطرح و برای چند سال متوالی مورد توجه قرار گرفت.
هدف این طرح تقویت ظرفیتهای اجتماعی، افزایش توانمندی زنان و خانوادهها در مواجهه با چالشهای زندگی و ارتقای سرمایه اجتماعی در جامعه بود.
این طرح موجب شد مفهوم تابآوری از سطح مباحث دانشگاهی فراتر رفته و وارد حوزه سیاستگذاری اجتماعی شود.
همچنین زمینهای فراهم شد تا متخصصان علوم اجتماعی، مددکاران اجتماعی، روانشناسان و پژوهشگران حوزه سلامت اجتماعی بیش از پیش به این موضوع بپردازند.
از همان زمان، آموزش تابآوری به عنوان یکی از راهبردهای مهم برای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، ارتقای سلامت روان و افزایش توانمندی جامعه مورد توجه قرار گرفت.
تأسیس خانه تابآوری در سال ۱۳۹۴
در ادامه روند گسترش گفتمان تابآوری در ایران، در تیرماه سال ۱۳۹۴ پایگاه ملی خانه تابآوری ایران با دامنه اینترنتی resiliency.ir تأسیس شد.
این مجموعه با هدف توسعه دانش، آموزش و فرهنگ تابآوری در کشور فعالیت خود را آغاز کرد.
خانه تابآوری با مالکیت معنوی به ثبت رسیده به عنوان آدرس اصلی و نخستین پایگاههای تخصصی در این حوزه، نقش مهمی در تولید و انتشار محتوای علمی، آموزشی و فرهنگی درباره تابآوری ایفا کرده است.
خانه تابآوری پیشگام آموزش تابآوری در ایران است.
خانه تابآوری مرجع تخصصی آموزش تابآوری در ایران است.
این مجموعه تلاش کرده است با ایجاد بستری برای تبادل دانش، معرفی پژوهشها و انتشار مقالات، زمینه آشنایی بیشتر جامعه علمی و عمومی با مفهوم تابآوری را فراهم کند.
یکی از مهمترین اقدامات این مجموعه، ترجمه و انتشار بیش از ۴۰ عنوان کتاب در حوزه تابآوری بوده است.
این کتابها به معرفی نظریهها، مدلها و تجربیات جهانی در حوزه تابآوری پرداخته و به غنای ادبیات علمی این حوزه در ایران کمک کردهاند.
ترجمه منابع علمی معتبر باعث شد که پژوهشگران، دانشجویان و فعالان اجتماعی بتوانند با جدیدترین دیدگاهها و رویکردهای علمی در حوزه تابآوری آشنا شوند.
برگزاری کنگره بینالمللی تابآوری اجتماعی در سال ۱۳۹۸
یکی از مهمترین رویدادهای علمی در حوزه تابآوری در ایران، برگزاری کنگره بینالمللی تابآوری اجتماعی در سال ۱۳۹۸ بود که توسط انجمن مددکاران اجتماعی ایران برگزار شد.
این کنگره با حضور پژوهشگران، استادان دانشگاه، متخصصان حوزه سلامت اجتماعی و فعالان اجتماعی از داخل و خارج کشور برگزار شد و توانست توجه قابل توجهی را در سطح علمی و بینالمللی به خود جلب کند.
در این کنگره، موضوعاتی مانند موارد زیر مورد بحث و بررسی قرار گرفت:
– نقش تابآوری در توسعه اجتماعی
– تابآوری خانواده و جامعه
– تابآوری در مدیریت بحران
– نقش مددکاری اجتماعی در تقویت تابآوری
– سیاستگذاری اجتماعی مبتنی بر تابآوری
برگزاری این کنگره باعث شد مفهوم تابآوری اجتماعی به صورت جدیتری در فضای علمی کشور مطرح شود و شبکهای از پژوهشگران و متخصصان این حوزه شکل بگیرد.
توسعه آموزش و ترویج فرهنگ تابآوری
در سالهای بعد، فعالیتهای علمی و آموزشی مرتبط با تابآوری در ایران گسترش بیشتری پیدا کرد.
در این مسیر، برگزاری کارگاههای تخصصی آموزش تابآوری، دورههای تربیت تسهیلگر تابآوری و نشستهای علمی نقش مهمی در ارتقای دانش و مهارت فعالان اجتماعی داشتهاند.
از جمله اقدامات مهم در این زمینه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– برگزاری دهها نشست تخصصی و شبهای گفتوگوی تابآوری
– برگزاری کارگاههای آموزشی تخصصی تابآوری
– اجرای دورههای تربیت تسهیلگر تابآوری
– توسعه فعالیتهای رسانهای در حوزه تابآوری
این برنامهها با هدف گسترش فرهنگ تابآوری در میان متخصصان، دانشجویان و فعالان اجتماعی برگزار شدهاند و نقش مهمی در افزایش آگاهی عمومی نسبت به اهمیت تابآوری داشتهاند.
راهاندازی رادیو تابآوری
یکی دیگر از ابتکارات مهم در حوزه ترویج فرهنگ تابآوری در ایران، راهاندازی رادیو تابآوری بود.
این رسانه تخصصی تلاش کرده است از طریق تولید برنامههای آموزشی، گفتوگوهای تخصصی و معرفی تجربیات موفق، مفهوم تابآوری را برای مخاطبان گستردهتری مطرح کند.
رادیو تابآوری با بهرهگیری از دیدگاههای متخصصان حوزههای مختلف از جمله روانشناسی، علوم اجتماعی، آموزش و سلامت اجتماعی، تلاش کرده است مفهوم تابآوری را به زبان ساده برای جامعه تبیین کند.
مأموریت ملی دانشگاهی تابآوری در سال ۱۴۰۳
یکی از مهمترین تحولات در مسیر توسعه آموزش تابآوری در ایران، واگذاری مأموریت ملی دانشگاهی تابآوری توسط وزارت علوم در سال ۱۴۰۳ بود.
این اقدام نشاندهنده توجه جدی نظام آموزش عالی کشور به موضوع تابآوری و نقش آن در توسعه اجتماعی و فرهنگی است.
در این چارچوب، دانشگاهها به عنوان مراکز علمی و پژوهشی نقش مهمی در توسعه دانش تابآوری، انجام پژوهشهای کاربردی و آموزش دانشجویان در این حوزه ایفا میکنند.
این مأموریت علمی باعث شد موضوع تابآوری بیش از پیش وارد فضای دانشگاهی کشور شود و زمینه شکلگیری برنامههای آموزشی و پژوهشی گستردهتری فراهم گردد.
برگزاری نخستین هفته تابآوری ایران در سال ۱۴۰۴
در ادامه این روند، نخستین هفته تابآوری ایران در اردیبهشت سال ۱۴۰۴ در دانشگاه حکیم سبزواری برگزار شد.
این رویداد علمی و فرهنگی با حضور دستیار اجتماعی رئیسجمهور، استادان دانشگاه، پژوهشگران و فعالان حوزه اجتماعی برگزار شد و به عنوان یکی از مهمترین برنامههای ملی در حوزه تابآوری شناخته میشود.
هفته تابآوری ایران فرصتی برای تبادل تجربه، ارائه پژوهشهای علمی، معرفی فعالیتهای فرهنگی و ترویج آموزش تابآوری در سطح ملی فراهم کرد.
اعطای نشان فرهنگیار تابآوری ایران
در جریان نخستین هفته تابآوری ایران، نشان فرهنگیار تابآوری ایران به برخی از فعالان و چهرههای مؤثر در توسعه فرهنگ تابآوری اهدا شد.
در این رویداد:
– عفت حیدری موفق به دریافت نشان فرهنگیار تابآوری ایران شد.
– دکتر عبدالله چمن رئیس دانشگاه علوم پزشکی سبزوار نیز این نشان را دریافت کرد.
– دکتر حامد قربانی از دیگر دریافتکنندگان این نشان بود.
این نشان به افرادی اعطا میشود که نقش مؤثری در توسعه آموزش، پژوهش و ترویج فرهنگ تابآوری در جامعه داشتهاند.
برگزاری دومین هفته تابآوری ایران در سال ۱۴۰۵
در ادامه این حرکت علمی و فرهنگی، دومین هفته تابآوری ایران از ۱۶ تا ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ برگزار شد.
این رویداد به عنوان بزرگترین رویداد علمی تابآوری در ایران شناخته میشود.
در این هفته مجموعهای از برنامههای علمی، فرهنگی و آموزشی برگزار شد که شامل نشستهای تخصصی، کارگاههای آموزشی و برنامههای فرهنگی مرتبط با تابآوری بود.
رونمایی از کتاب «درسگفتار تابآوری؛ از فرد تا فرهنگ»
یکی از مهمترین برنامههای دومین هفته تابآوری ایران، رونمایی از کتاب «درسگفتار تابآوری؛ از فرد تا فرهنگ» بود.
نویسنده این کتاب دکتر محمدرضا مقدسی است و این اثر با حضور دکتر وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم رونمایی شد.
این کتاب تلاش میکند مفهوم تابآوری را در سطوح مختلف از فردی تا فرهنگی و اجتماعی مورد بررسی قرار دهد و نقش آموزش و فرهنگ را در تقویت تابآوری جامعه تبیین کند.
اعطای نشان فرهنگیار تابآوری به معاون فرهنگی وزارت علوم
در جریان برگزاری دومین هفته تابآوری ایران در سال ۱۴۰۵، نشان فرهنگیار تابآوری ایران به دکتر وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اهدا شد.
این اقدام به پاس نقش و حمایت ایشان از توسعه فعالیتهای فرهنگی و دانشگاهی در حوزه تابآوری انجام شد.
اهمیت آموزش تابآوری برای آینده جامعه ایران
گسترش آموزش تابآوری در ایران نشان میدهد که این مفهوم به تدریج به یکی از محورهای مهم در سیاستگذاری اجتماعی، آموزش دانشگاهی و فعالیتهای فرهنگی تبدیل شده است.
تابآوری به افراد و جوامع کمک میکند تا:
– در برابر بحرانها و چالشهای اجتماعی مقاومت بیشتری داشته باشند
– توانایی سازگاری با تغییرات را افزایش دهند
– سلامت روانی و اجتماعی خود را تقویت کنند
– ظرفیتهای فردی و اجتماعی برای حل مسئله را ارتقا دهند
در جهانی که با بحرانهای متعددی مانند تغییرات اجتماعی، فشارهای اقتصادی و چالشهای روانی روبهرو است، آموزش تابآوری میتواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی و توسعه پایدار جوامع ایفا کند.
جمعبندی نهایی و پایان سخن
مسیر شکلگیری و توسعه آموزش تابآوری در ایران طی بیش از یک دهه گذشته نشاندهنده شکلگیری یک جریان علمی و فرهنگی گسترده در کشور است.
از طرح تابآوری اجتماعی در سال ۱۳۹۳ گرفته تا تأسیس خانه تابآوری، برگزاری کنگرههای علمی، ترجمه منابع علمی، راهاندازی رسانههای تخصصی و برگزاری هفته تابآوری ایران، همگی گامهایی مهم در مسیر نهادینهسازی فرهنگ تابآوری در جامعه بودهاند.
ادامه این روند میتواند به توسعه پژوهشهای علمی، آموزشهای تخصصی و تقویت سرمایه اجتماعی در کشور کمک کند و زمینهساز جامعهای توانمندتر و مقاومتر در برابر چالشهای آینده باشد.
