گزارش وبینار «نقش پزشکی اجتماعی در تابآوری روانی-اجتماعی در دوران جنگ»
انجمن ایرانی مطالعات زنان با همکاری خانه اندیشمندان علوم انسانی، در ادامه سلسلهنشستهای «توانمندسازی اجتماعی در بحران و جنگ»، نخستین وبینار این مجموعه را با عنوان «نقش پزشکی اجتماعی در تابآوری روانی-اجتماعی در دوران جنگ» برگزار کرد.
این برنامه که بهصورت مجازی و از طریق بستر اسکایروم اجرا شد، روز سهشنبه ۱۷ تیرماه ساعت ۱۶ میزبان علاقهمندان، پژوهشگران و کنشگران حوزههای اجتماعی و سلامت بود.
این وبینار با هدف پرداختن به یکی از مهمترین نیازهای جوامع در شرایط بحران، یعنی حفظ و تقویت تابآوری روانی-اجتماعی، طراحی شده بود. جنگ و بحرانهای گسترده، تنها ساختارهای فیزیکی و اقتصادی یک جامعه را مختل نمیکنند، بلکه پیامدهای عمیقی بر سلامت روان، روابط خانوادگی، انسجام اجتماعی و احساس امنیت عمومی بر جای میگذارند. از این رو، توجه به رویکردهای میانرشتهای، بهویژه پزشکی اجتماعی، میتواند در فهم بهتر این پیامدها و ارائه راهکارهای مؤثر برای کاهش آسیبها نقش اساسی داشته باشد.
در این نشست، دکتر لیدا جراحی و دکتر نسیمالسادات شریعتپناهی محبوبی بهعنوان سخنران حضور داشتند و به بررسی ابعاد مختلف موضوع پرداختند.
محور اصلی بحث، این بود که چگونه میتوان از ظرفیتهای پزشکی اجتماعی برای تقویت تابآوری فردی و جمعی در دوران جنگ بهره گرفت. پزشکی اجتماعی، برخلاف نگاه صرفاً درمانمحور، بر پیوند میان سلامت، شرایط زندگی، بافت اجتماعی، نابرابریها و سیاستگذاری عمومی تأکید دارد و از همین منظر میتواند در مدیریت بحرانهای انسانی نقشی تعیینکننده ایفا کند.
در چنین شرایطی، سلامت روان افراد بهطور مستقیم تحت تأثیر ناامنی، اضطراب، فقدان، جابهجایی اجباری، اختلال در خدمات درمانی و فشارهای اقتصادی قرار میگیرد.
از سوی دیگر، گروههای آسیبپذیرتر مانند زنان، کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماریهای مزمن، بیش از دیگران در معرض آسیبهای روانی و اجتماعی هستند. بنابراین، پرداختن به تابآوری صرفاً به معنای سازگاری فردی نیست، بلکه نیازمند حمایتهای ساختاری، اجتماعی و نهادی است.
در این وبینار همچنین بر نقش نهادهای مدنی، دانشگاهی و فرهنگی در مواجهه با بحران تأکید شد. خانه اندیشمندان علوم انسانی و انجمن ایرانی مطالعات زنان با برگزاری چنین نشستهایی تلاش دارند زمینهای برای گفتوگو میان رشتههای مختلف و پیوند میان دانش تخصصی و تجربه زیسته فراهم کنند. این رویکرد میتواند به شکلگیری سیاستها و مداخلات مؤثرتری در حوزه سلامت روان و حمایت اجتماعی منجر شود.
یکی از نکات مهم مطرحشده در این برنامه، لزوم توجه به روایتهای زنان از بحران و جنگ بود. زنان، علاوه بر آنکه خود از پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم بحرانها متأثر میشوند، در بسیاری موارد نقش اصلی را در مراقبت از اعضای خانواده، حفظ انسجام عاطفی و مدیریت فشارهای روزمره بر عهده دارند. از این منظر، مطالعات زنان میتواند به فهم دقیقتر سازوکارهای تابآوری در سطح خانواده و جامعه کمک کند و نشان دهد که چگونه ظرفیتهای زنانه در شرایط بحران به یک منبع مهم اجتماعی تبدیل میشود.
برگزاری مجازی این وبینار نیز در شرایط کنونی، امکان مشارکت گستردهتر علاقهمندان از نقاط مختلف کشور را فراهم کرد. استفاده از فضای آنلاین برای چنین برنامههایی، نهتنها دسترسی را افزایش میدهد، بلکه در خودِ دوران بحران نیز نمونهای از سازگاری نهادهای علمی و فرهنگی با شرایط جدید به شمار میرود. این شیوه برگزاری، بهویژه در دورههایی که حضور فیزیکی با محدودیت یا خطر همراه است، میتواند به استمرار گفتوگوهای علمی و اجتماعی کمک کند.
در مجموع، وبینار «نقش پزشکی اجتماعی در تابآوری روانی-اجتماعی در دوران جنگ» را میتوان تلاشی ارزشمند برای طرح یکی از حیاتیترین مسائل روز دانست؛ مسئلهای که تنها با همکاری میان رشتههای علمی، مشارکت نهادهای مدنی و توجه جدی به عدالت اجتماعی قابل پیگیری است. این نشست نشان داد که مواجهه مؤثر با بحران، نیازمند نگاهی فراتر از امدادرسانی فوری است و باید به تقویت زیرساختهای روانی، اجتماعی و فرهنگی جامعه نیز توجه شود.
برگزاری این سلسلهنشستها میتواند گامی مؤثر در جهت افزایش آگاهی عمومی، ارتقای گفتوگوهای تخصصی و شکلدادن به راهبردهای پایدار برای عبور از بحرانها باشد؛ راهبردهایی که در آن، سلامت روان، کرامت انسانی و همبستگی اجتماعی در مرکز توجه قرار میگیرد.