برگزاری دومین هفته تابآوری ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ به میزبانی دانشگاه حکیم سبزواری، در امتداد یک مسیر روشن و پیوسته تعریف شد؛ مسیری که هدف محوری آن «بومی سازی دانش تاب آوری» و تبدیل تابآوری از یک واژه عمومی به یک دانش دانشگاهی، قابل آموزش، قابل سنجش و قابل بهکارگیری در متن زندگی ایرانی است. این رویداد که از آن بهعنوان بزرگترین رویداد علمی تابآوری ایران یاد میشود، با حضور بزرگان تابآوری ایران، اساتید دانشگاه، پژوهشگران، و نیز نویسندگان و مترجمان خانه تابآوری برگزار شد و نشان داد که تابآوری، هنگامی که در بستر نهاد علم قرار میگیرد، میتواند همزمان به زبان سیاستگذاری، آموزش، فرهنگ و جامعه مدنی ترجمه شود.
دومین هفته تابآوری ایران از این منظر اهمیت ویژه داشت که بر «دانشگاهی بودن» مسیر بومیسازی تأکید کرد. دانشگاه حکیم سبزواری با تمرکز بر تولید دانش بومی در زمینه تابآوری، کوشید روایت مسلط را از مصرف دانش وارداتی به سمت بازتولید علمی آن در زمینه فرهنگی، اجتماعی و تاریخی ایران حرکت دهد. این تأکید، نه یک شعار، بلکه یک برنامه علمی و آموزشی است؛ زیرا بومی سازی دانش تاب آوری زمانی معنا پیدا میکند که از سطح توصیههای کلی عبور کند و به چارچوبهای نظری، محتوای آموزشی، برنامههای درسی، و پژوهشهای مسئلهمحور تبدیل شود؛ پژوهشهایی که بتوانند به نیازهای واقعی جامعه ایران پاسخ دهند، از مدرسه و دانشگاه تا خانواده، از سازمانها تا نهادهای محلی و شبکههای اجتماعی.
یکی از محورهای برجسته این هفته، رونمایی از کتاب «درسگفتار تابآوری از فرد تا فرهنگ» اثر دکتر محمدرضا مقدسی بود؛ کتابی که خود نشانهای از روند بومی سازی دانش تاب آوری به شمار میآید، زیرا با عبور از نگاه صرفاً فردمحور، پیوند تابآوری فردی با لایههای فرهنگی و اجتماعی را برجسته میکند و تابآوری را نه فقط مهارتِ «دوام آوردن»، بلکه ظرفیتِ «معناسازی، بازسازی، و رشد در متن فرهنگ» معرفی میکند. اهمیت این اثر در آن است که تابآوری را در یک طیف پیوسته ترسیم میکند؛ از تجربه زیسته فرد تا حافظه جمعی و هنجارهای فرهنگی، و از مهارتهای روانشناختی تا سرمایه اجتماعی و اخلاق عمومی. چنین رویکردی کمک میکند تا آموزش تابآوری در ایران، از سطح کارگاههای عمومی و نسخههای واحد برای همه، به سمت آموزش زمینهمند، جامعهمحور و حساس به بافت فرهنگی حرکت کند؛ همان چیزی که در هسته مفهوم «بومی سازی دانش تاب آوری» قرار دارد.
رونمایی این کتاب در فضایی معنادار نیز انجام شد؛ با حضور ریاست دانشگاه حکیم سبزواری و دبیر ماموریت ملی در دفتر معاونت فرهنگی وزارت علوم. این انتخاب مکان و ترکیب حاضران، حامل یک پیام نهادی بود: تابآوری، اگر قرار است به یک سرمایه ملی تبدیل شود، باید هم در دانشگاه تثبیت شود و هم در سطح سیاستگذاری فرهنگی کشور به رسمیت شناخته شود. به بیان دیگر، بومی سازی دانش تاب آوری زمانی پایدار میشود که حلقه دانشگاه، وزارت علوم، و شبکههای علمی و فرهنگی مرتبط، در کنار یکدیگر قرار گیرند و تولید دانش را به جریانهای آموزشی و فرهنگی کشور متصل کنند.
در همین مراسم، اهدای «نشان فرهنگیار تابآوری» به دکتر وحید شالچی انجام شد؛ نشانی که در چارچوب ماموریت ملی، به عنوان نمادی از کنش فرهنگی و علمی در خدمت تابآوری تعریف شده است. اهمیت این نشان آن است که مفهوم تابآوری را از یک مقوله صرفاً پژوهشی جدا نمیکند، بلکه آن را به کنشگری فرهنگی و مسئولیت اجتماعی پیوند میزند. در این نگاه، فرهنگیار تابآوری کسی است که به گسترش فهم عمومی از تابآوری، تقویت سواد تابآوری در جامعه، و پیوند دادن علم با زیست فرهنگی کمک میکند؛ دقیقاً همان نقطهای که بومی سازی دانش تاب آوری را از سطح دانشگاه به میدان جامعه منتقل میسازد.
یادآوری این نکته نیز ضروری است که در سال پیش و همزمان با برگزاری نخستین هفته تابآوری ایران، نشان فرهنگیار تابآوری به آقایان دکتر عبدالله چمن و دکتر حامد قربانی و نیز سرکار خانم عفت حیدری اهدا شده بود. این تداوم، نشان میدهد که هفته تابآوری یک رویداد مقطعی و نمایشی نیست، بلکه یک روند در حال شکلگیری است؛ روندی که با شناسایی کنشگران کلیدی و قدردانی از نقش آنان، شبکهسازی علمی و فرهنگی را تقویت میکند. در واقع، اگر بومی سازی دانش تاب آوری را یک پروژه ملی بدانیم، چنین شبکهسازیهایی همان زیرساخت اجتماعی پروژهاند؛ زیرساختی که بدون آن، تولید دانش در دانشگاهها به تنهایی به تغییرات پایدار در جامعه منجر نمیشود.
دومین هفته تابآوری ایران، در سطح محتوایی نیز بر چند نکته اساسی تأکید ضمنی داشت. نخست آنکه آموزش تابآوری باید از «ترجمه صرف» عبور کند و به «تألیف و نظریهپردازی» برسد؛ یعنی دانشگاهها نه فقط مصرفکننده ادبیات تابآوری، بلکه تولیدکننده چارچوبهای علمی متناسب با مسئلههای ایران باشند. دوم آنکه تابآوری، مفهومی چندلایه است و باید همزمان در سطح فردی، سازمانی و فرهنگی فهم شود. سوم آنکه تابآوری بدون توجه به زمینههای فرهنگی، تاریخی و اخلاقی جامعه، به توصیههایی کلی تقلیل پیدا میکند و اثربخشی خود را از دست میدهد؛ پس بومی سازی دانش تاب آوری یعنی ساختن پیوندی زنده میان علم و فرهنگ، میان دانشگاه و جامعه، میان نظریه و تجربه زیسته.
از منظر ماموریت ملی و چشمانداز ملی تابآوری، دانشگاه حکیم سبزواری در این رویداد بار دیگر نقش دانشگاه را به عنوان موتور تولید دانش بومی برجسته کرد. چنین نقشی، بهویژه در شرایطی که جامعه با انواع فشارهای روانی، اقتصادی، زیستمحیطی و فرهنگی مواجه است، اهمیت دوچندان دارد. تابآوری در این معنا، صرفاً راهبرد کنار آمدن با بحران نیست؛ بلکه مسیر تقویت سرمایه انسانی، افزایش انسجام اجتماعی، ارتقای کیفیت زندگی، و بازسازی اعتماد و امید عمومی است. وقتی این فهم در دانشگاه تولید و در نظام آموزشی و فرهنگی بازتوزیع شود، «بومی سازی دانش تاب آوری» از یک هدف نظری به یک سیاست عملی تبدیل میشود.
در جمعبندی نهایی و پایان سخن اینکه ، دومین هفته تابآوری ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ به میزبانی دانشگاه حکیم سبزواری، با حضور چهرههای علمی و فرهنگی و با محوریت بومی سازی دانش تاب آوری، تصویری از یک حرکت علمی-فرهنگی را ارائه کرد که هم به تولید دانش میاندیشد و هم به اجتماعیسازی آن. رونمایی از کتاب «درسگفتار تابآوری از فرد تا فرهنگ» و نیز استمرار اهدای نشان فرهنگیار تابآوری، نشان داد که این مسیر در حال ساختن زبان مشترکی میان دانشگاه، نهادهای فرهنگی و جامعه است؛ زبانی که میتواند تابآوری را از یک مفهوم وارداتی یا صرفاً روانشناختی، به یک دانش بومی و یک فرهنگ ملیِ قابل آموزش و قابل انتقال تبدیل کند. اگر این روند با پژوهشهای مسئلهمحور، برنامههای آموزشی منسجم، و حمایت نهادی ادامه یابد، میتوان امید داشت که بومی سازی دانش تاب آوری به یکی از دستاوردهای پایدار و راهبردی دانشگاه ایرانی در خدمت تابآوری ملی تبدیل شود.
