آشنایی با شرکتها و موسسات دانش بنیان


«شركت­ ها و موسسات دانش بنيان»، شركت يا موسسه­ ی خصوصي و يا تعاوني است كه به منظور هم‌ افزايي علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش‌ محور، تحقق اهداف علمي و اقتصادی (شامل گسترش و كاربرد اختراع و نوآوري) و تجاري­ سازي نتايج تحقيق و توسعه (شامل طراحي و توليد كالا و خدمات) در حوزه فناوري­ هاي برتر و با ارزش افزوده­ی فراوان به ويژه در توليد نرم‌افزارهای مربوط تشکیل می‌ شود.

تبصره 1: شركت هاي دولتي، موسسات و نهادهاي عمومي غير دولتي و نيز شركت ها و موسساتي كه بيش از 50 درصد از مالكيت آن ها متعلق به شركت هاي دولتي و موسسات و نهادهاي عمومي غير دولتي باشد، مشمول حمايت هاي اين قانون نيستند.
شوراي عالي علوم، تحقيقات و فناوري مسووليت سياستگذاري، برنامه ريزي و پيگيري اجرای اين قانون را به عهده دارد كه از اين پس در اين قانون به اختصار شورا ناميده مي شود. دبيرخانه ی شورا، مسوول پيگيري اجراي مصوبات شورا از طريق دستگاه هاي ذيربط خواهد بود.

1- انواع شرکت ­های دانش بنیان

  1. شرکت­ هایی که فقط اعضای هیات علمی مالک آن هستند.
    در صورتي كه سهام دانشگاه كمتر از 50 درصد باشد،‌ شركت دانش بنيان، شركتي خصوصي است كه بايد تابع قانون تجارت باشد و در اداره ثبت شركت­ ها ثبت شود.
  2. شرکت­ هایی که دانشگاه­ ها نیز در آن مالکیت دارند.
  3. درصورتي­ كه سهام دانشگاه 50 درصد يا بيشتر باشد، شركت دانش بنیان، شركتي دولتي است.

 

2- شاخص­ های عمومی و اختصاصی تشخیص شرکت­ ها و موسسات دانش بنیان و دانش بنیان نوپا

1-2- شرکت­ های دانش بنیان

شاخص­ های تشخیص شرکت­ های دانش بنیان به دو دسته شاخص­ های عمومی و اختصاصی تقسیم می­ شوند. شرکت­ های متقاضی باید علاوه بر شاخص­ های عمومی، شرایط مشخص‌شده در یکی از سه دسته شاخص­ های اختصاصی را نیز احراز نمایند.

1-1-2- شاخص­ های عمومی

  • حداقل دو سوم از اعضای هیات مدیره­ ی شرکت، حداقل دو مورد از شرایط ذیل را احراز کنند:
    • حداقل دارای مدرک کارشناسی باشند.
    • حداقل سه سال سابقه­ ی فعالیت کاری یا علمی در حوزه­ ی فعالیت شرکت و یا سابقه­ ی مدیریتی داشته باشند.
    • حداقل یک اختراع ثبت­­ شده­ ی ارزیابی‌شده‌ی داخلی یا یک اختراع بین­ المللی مرتبط با حوزه­ ی کاری شرکت داشته باشند.
  • نیمی از درآمد ناشی از فروش محصولات و خدمات دانش بنیان از طریق قرارداد باشد. (به استثناي شرکت­ هایی که در مرحله­ ی تجاري­ سازي اولین کالاي دانش بنیان هستند، مشروط بر آن­که داراي تولید پایلوت موفق همراه با استاندارد و داراي بازار مطمئن یا اعلام نیاز معتبر همراه با قرارداد تولید کالا باشند.)
  • سابقه بیمه پرداختی برای حداقل 3 نفر از کارکنان تمام وقت شرکت، حداقل 6 ماه باشد.
  • عدم سوء سابقه و تخلفات مکرر در انجام تعهدات قبلی با وجود امکان انجام تعهدات.

2-1-2- شاخص­ های اختصاصی

شرکت متقاضی باید علاوه بر دارا بودن شاخص­ های عمومی، واجد کلیه شرایط اختصاصی در یکی از دسته بندی­ های زیر نیز باشد:

1-2-1-2- شرکت­ هاي تولیدي محصولات دانش بنیان

  • تولیدکننده ­ی کالاي دانش بنیان (مطابق فهرست مصوب).
  • نهادینه­ سازي و بومی­ سازي دانش فنی از طریق تحقیق و توسعه.
  • داراي گواهی­نامه­ ی انطباق استاندارد یا تاییدیه­ ی معتبر.
  • نسبت نیروي انسانی تمام وقت در بخش­ های غیرپشتیبانی شرکت با درجه کارشناسی و بالاتر فعال در بخش­ های مرتبط با تولید کالاهاي دانش بنیان شرکت به کل کارکنان تمام وقت، حداقل 30 درصد باشد.
  • هزینه­ ی تحقیق و توسعه حداقل 7 درصد فروش سالیانه­ ی شرکت باشد.
  • عرضه­ ی کالاي دانش بنیان یا ارتقاي آن هر دو سال یک­بار باشد.

2-2-1-2- شرکت­ هاي ارایه­ دهنده­ ی خدمات دانش بنیان

  • شرکت­ هاي تحقیق و توسعه و خدمات طراحی مهندسی
  • فعالیت تحقیق و توسعه و خدمات طراحی مهندسی مرتبط با یکی از کالاهاي دانش بنیان باشد.
  • نسبت نیروي انسانی تمام وقت در بخش­ های غیرپشتیبانی شرکت با درجه کارشناسی و بالاتر فعال در بخش­ های مرتبط با خدمات تحقیق و توسعه و طراحی مهندسی شرکت، به کل کارکنان تمام وقت، حداقل 50 درصد باشد.
  • حداقل یک کالا یا خدمت جدید یا بهبود یافته و یا بهبود فرایند در یک سال گذشته عرضه شده باشد.
  • تولید شرکت حداکثر در حد تولید نمونه آزمایشی یا پایلوت باشد.
  • شرکت­هاي خدمات تخصصی دانش­ بنیان
  • انطباق نوع خدمت با فهرست مصوب.
  • نسبت نیروي انسانی تمام وقت در بخش­های غیرپشتیبانی شرکت با درجه کارشناسی و بالاتر فعال در بخش­ های مرتبط با ارایه خدمات تخصصی دانش بنیان شرکت، به کل کارکنان تمام وقت، حداقل 50 درصد باشد.
  • هزینه تحقیق و توسعه مرتبط با خدمات تخصصی دانش بنیان حداقل 7 درصد فروش سالیانه شرکت باشد.
  • حداقل درآمد سالیانه­ ی شرکت برابر یک میلیارد ریال به قیمت ثابت سال 91 باشد.

 

2-2- شرکت­ های دانش بنیان نوپا

شرکت­ های دانش­ بنیان نوپا باید همه­ ی شاخص­ های زیر را احراز نمایند:

  • تولیدکننده و یا داراي برنامه طراحی و تولید کالاي دانش بنیان مورد تایید مرکز رشد یا پارك علم و فناوري مربوط یا ستاد فناوري راهبردي مربوط باشد.
  • نهادینه­ سازي و بومی­ سازي دانش فنی از طریق تحقیق و توسعه صورت پذیرد.
  • داراي عملکرد تحقیق و توسعه باشد.
  • شرکت داراي 2 نفر نیروي انسانی تمام وقت باشد.
  • حداقل یک سال از تاریخ ثبت آن گذشته باشد.
  • عدم سوء سابقه و تخلفات مکرر در انجام تعهدات قبلی باشد.
  • دوسوم اعضاي هیات مدیره داراي حداقل دو مورد از شرایط زیر باشد:
  • حداقل مدرك کارشناسی
  • حداقل 3 سال سابقه کاري یا علمی مرتبط یا سابقه مدیریتی
  • حداقل یک اختراع تایید شده

 

3- چگونگي ايجاد شركت­هاي دانش­ بنيان

دانشگاه­ ها و واحدهاي پژوهشي پس از تصويب امكان تاسيس شركت­هاي دانش­ بنيان در آيين­نامه­ ی مالي و معاملاتي خود در هيات امنا، مي­ توانند شروع به تشكيل شركت­ هاي دانش­ بنيان نمایند. هر شركت دانش­ بنيان به پيشنهاد تعدادي از اعضا­ی هيات علمي و تصويب دانشگاه يا واحد پژوهشي تاسيس خواهد شد و يا توسط دانشگاه و واحد پژوهشي به اعضا­ی هيات علمي پيشنهاد مي­ شود. دانشگاه­ ها و واحدهاي پژوهشي به صورت­ هاي زير مي­ توانند در شركت­ هاي دانش­ بنيان سهامدار باشند:

  • به جهت اعتبار دانشگاه يا واحد پژوهشي، بخشي از سهام شركت دانش­ بنيان به نام دانشگاه يا واحد پژوهشي مي­ شود. (حداقل 5 درصد)
  • به دليل استفاده از مورد يا موارد مشخصي از يافته­ هاي پژوهشي دانشگاه یا واحد پژوهشي در شركت،‌ بخشي از سهام شركت با توافق سهامداران (دانشگاه يا واحد پژوهشي و ديگر سهامداران حقيقي يا حقوقي) به نام دانشگاه يا واحد پژوهشي مي­ شود. (در هر مورد استفاده، بنا بر ارزش موضوع استفاده شده، سهام مربوطه مي­ تواند از 1 تا 100 درصد باشد.)
  • به علت سرمايه­ گذاري مستقيم دانشگاه، بخشي از سهام شركت دانش­ بنيان به نام دانشگاه است. (درصد، متناسب با ميزان سرمايه­ گذاري است.)
  • به جهت خدمات ديگري كه دانشگاه به شركت دانش­ بنيان ارایه مي­ دهد، بخشي از سهام به نام دانشگاه مي­ شود. (متناسب با ميزان خدمات)
  • اگر شركت دانش­ بنيان دولتي باشد، بدون نياز به ارایه­ ی هيچ خدماتي، حداقل50 درصد سهام به نام دانشگاه يا واحد پژوهشي است.
  • هر دانشگاه در سال نخست می­ تواند يک شرکت مادر تخصصی راه­ اندازی کند.
  • ايجاد اين شرکت­ ها با همکاری شهرداری­ ها يا مشارکت دانشگاه­ های منطقه در اولويت می­ باشد.

تبصره1: شركت دانش­ بنيان بصورت شركتي و مستقل از تشكيلات دانشگاه اداره مي­ شود و دانشگاه به ميزان سهامي كه در شركت دانش­ بنيان دارد، در مديريت آن تاثير­گذار بوده و در سود و ضرر آن شريك است.

تبصره 2: سازمان­ هاي حقوقي (خصوصي يا دولتي) خارج از دانشگاه، متناسب با ميزان سرمايه­ گذاري خود، مي­ توانند سهامدار شركت دانش­ بنيان باشند. (شكل­ گيري شركت­ هاي دانش­ بنيان با مشاركت صنايع دولتي يا خصوصي و دستگاه­ ها و سازمان­ هاي اجرایي در موفقيت آنها تاثير دارد.) در صورتی که بيش از50 درصد سهام اين­گونه شرکت­ ها دولتی باشد، بايد به تصويب هيات وزيران برسد.

تبصره 3: رييس و معاونين دانشگاه و واحد پژوهشي در زمان تصدي مسووليت، مي­ توانند سهامدار شركت­هاي دانش­ بنيان شوند؛ و ليكن هيات مديره و مدير عاملی اين­گونه شرکت­ ها را تا زمان تصدی مسووليت نمی­ توانند داشته باشند.

تبصره 4: در شركت­ هاي دانش­ بنيان خصوصي، اعضا­ی هيات علمي دانشگاه­ ها و واحدهاي پژوهشي، متناسب با ميزان وقت­گذاري و نوع فعاليت در شركت (علاوه بر انجام وظايف دانش بنيان) يا متناسب با ميزان مشاركت در مالكيت فكري موضوعي كه در شركت استفاده مي­ شود و يا متناسب با ميزان سرمايه­ گذاري واقعي (نه اسمي) كه در شركت دارند، سهامدار مي­ شوند.

تبصره 5: در شركت­ هاي دانش­ بنيان خصوصي، افراد حقيقي داخل يا خارج از دانشگاه يا واحد پژوهشي (غير از اعضا­ی هيات علمي) مي­ توانند به دلايل خاص و يا شرايطي كه دانشگاه يا واحد پژوهشي تعيين مي­ كند، صاحب بخشي از سهام شوند.

تبصره 6: برای ایجاد شرکت­ های دانش­ بنیان که اعضای هیات علمی، صد در صد مالکیت را دارند، نیازی به تصویب دانشگاه نیست و احراز عضویت علمی متقاضیان تاسیس شرکت کافی است.

 

4-ثبت نام در سامانه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت‌های دانش بنیان

سامانه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت­های دانش بنیان به دنبال فعالیت کارگروه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت‌ها و موسسات دانش بنیان و نظارت بر اجرای آن بر اساس آیین‌نامه اجرایی قانون حمایت از شرکت­های دانش بنیان، فعالیت خود را آغاز کرده است تا در پی آن شرکت­های دانش بنیان پس از ثبت‌نام در این سامانه و کسب مجوز دانش بنیان بودن، بتوانند جهت دریافت تسهیلات به صندوق نوآوری و شکوفایی معرفی شوند.

شایان ذکر است تمامی شرکت­ها باید جهت استفاده از مزایای مورد نظر قانون حمایت از شرکت­های دانش بنیان از طریق این سامانه به نشانی www.daneshbonyan.ir ثبت‌نام کرده و مورد ارزیابی قرار بگیرند.

 

5- حمایت ها و تسهیلات قابل اعطا به شرکت­ ها و موسسات دانش بنیان

  • معافیت از پرداخت مالیات، عوارض، حقوق گمرکی، سود بازرگانی و عوارض صادراتی به مدت 15 سال.
  • تامین تمام یا بخشی از هزینه­ ی تولید، عرضه یا بکارگیری نوآوری و فناوری با اعطای تسهیلات کم بهره یا بدون بهره بلند مدت و یا کوتاه مدت بر طبق عقود شرعی.
  • اولویت استقرار واحدهای پژوهشی، فناوری و مهندسی و تولیدی شرکت­ ها و موسسات دانش بنیان موضوع این قانون در محل پارک­ های علم و فناوری، مراکز رشد، مناطق ویژه اقتصادی و یا مناطق ویژه علم و فناوری.
  • اولویت واگذاری تمام یا بخشی از سهام مراکز و موسسات پژوهشی دولتی قابل واگذاری بر اساس ضوابط قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سیاست­ های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی به شرکت­ ها و موسسات دانش بنیان موضوع این قانون.
  • ایجاد پوشش بیمه­ ای مناسب برای کاهش خطرپذیری محصولات دستاوردهای دانش، نوآوری و فناوری در تمام مراحل تولید، عرضه و بکارگیری.
  • معافیت 15 ساله (پس از تاریخ صدور مجوز برای هر شرکت یا موسسه دانش بنیان) از مالیات موضوع ماده 105 قانون مالیات های مستقیم و همچنین از پرداخت عوارض، حقوق گمرکی، سود بازرگانی، و عوارض صادراتی برای در آمدهای مشمول مالیات شرکت ها و موسسات دانش بنیان ناشی از قراردادها و فعالیت های تحقیق و توسعه، تجاری سازی و تولید محصولات و خدمات دانش بنیان در حوزه فناوری های برتر و با ارزش افزوده فراواون به ویژه در تولید نرم افزارهای مربوط، توسط همان شرکت ها و موسسات دانش بنیان
  • اعطای معافیت عوارض، حقوق گمرکی، سود بازرگانی، جهت واردات ماشین آلات، تجهیزات ، مواد اولیه، کالاها و قطعات مورد نیاز برای تولید کالا و خدمات دانش بنیان در حوزه فناوری های برتر و ارزش افزوده فراوان (کالاها و خدمات دانش بنیان صادراتی، برای هر شرکت و در هر مورد از طریق دبیرخانه شورا به گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام خواهد شد)

تبصره 1: کالاهای وارداتی مشمول حکم این بند می بایست راسا توسط شرکت ها و موسسات دانش بنیان از خارج از کشور وارد شده باشند.

تبصره 2: معافیت این بند شامل قانون مالیات بر ارزش افزوده نمی باشد.

تبصره 3: کالاهای وارداتی موضوع بند ماده یک قانون امور گمرکی مشمول معافیت موضوع این ماده نمی باشند.

  • تسهيل شرايط مناقصه در موضوعات مرتبط با تعریف شرکت­ها و موسسات دانش بنیان و تمهيد امكان مشاركت شركت­ ها و موسسات دانش بنيان موضوع اين قانون.

واحدهاي تحقيق و توسعه شركت­هاي خارجي داراي شرايط مندرج در تعریف ارایه شده برای شرکت­ ها و موسسات دانش بنیان، در صورتي كه در پارك­ هاي علم و فناوري كشور، با بكارگيري بيش از 50 درصد متخصصان ايراني داير گردند، مي­ توانند از این حمايت­ ها 5 بهره­ مند شوند. به­ منظور كمك به تجاري­ سازي نوآوري­ ها و اختراعات و شكوفاسازي و كاربردي نمودن دانش فني از طريق ارایه كمك و تسهيلات قرض­ الحسنه و تسهيلات بدون اخذ هرگونه تضمين و مشاركت با اختيار بخشش تمام يا بخشي از سهم مشاركت به شركت­ ها و موسسات دانش بنيان، صندوقي تحت عنوان صندوق نوآوري و شكوفایي وابسته به شوراي عالي علوم، تحقيقات و فناوري زير نظر ریيس شورا تاسيس مي­ شود. منابع مالي صندوق شامل كمك ­هاي دولت، اعتبارات مندرج در بودجه سالانه، هرگونه كمك و سرمايه­ گذاري اشخاص حقيقي و حقوقي و شركت­ هاي دولتي وابسته و تابع، نهادهاي عمومي غير دولتي و شهرداري ­ها و شركت­ هاي وابسته و تابع مي ­باشد.

کليه­ ی اشخاص (حقيقی يا حقوقی) که از حمايت­ های اين قانون برخوردار شده‌ اند چنان­چه حمايت­ ها و تسهيلات اعطا شده بر طبق اين قانون را برای مقاصد ديگری مصرف کنند ضمن محروميت از استفاده مجدد از حمايت­ های اين قانون مجازات­ های زير در مورد آنها اعمال می‌شود.

  • در صورت برخورداری از تسهيلات مالی علاوه بر رد مال، به جريمه­ ی نقدی برابر با تسهيلات دريافتی محکوم می‌شوند.
  • در صورت برخورداری از شرايط تسهيلات در ورود به مناقصه به مدت سه سال از شرکت در کليه­ ی مناقصه‌ ها منع می‌ شوند.
  • در صورت برخورداری از معافيت‌های مالياتی يا عوارض، علاوه بر پرداخت آن­ها به جريمه­ی نقدی برابر ميزان معافيت اعطا شده محکوم مي­شوند.
  • در صورت برخورداری از پوشش بيمه‌ ای، به پرداخت جريمه معادل پوشش بيمه‌ ای‌ دريافتی محکوم می‌ شوند.

 

6- اهداف شرکت های دانش بنیان

  • جذب و تبدیل ایده‌ها به محصول و مشاغل پایدار.
  • هم‌افزایی علم و ثروت (تجاری‌سازی علم و دانش).
  • تجاری‌سازی یافته‌های پژوهشی و تحقیقاتی.
  • توانمندسازی دانش‌آموختگان به منظور ورود به فضای کسب‌وکار.
  • حمایت، هدایت و سمت‌دهی در جهت نوآوری‌ها و تولید فناوری‌های برتر.
  • ایجاد زمینه برای به‌کارگیری هرچه بیشتر توانمندی‌های دانشگاه‌ها و واحدهای پژوهشی در جامعه.
  • ترغیب متخصصین، نوآوران، مخترعان، اعضای هیات‌علمی دانشگاه‌ها و واحدهای پژوهشی برای فعالیت‌های بیشتر در رفع نیازهای جامعه برای ترویج فرهنگ تجاری‌سازی در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی.
  • تشویق بنگاه‌های اقتصادی و دستگاه‌های اجرایی به بهره‌گیری از یافته‌های پژوهشی و فناوری‌های شکل‌یافته در مراکز پژوهشی.
  • ارتقای فرهنگ عمومی کارآفرینی.

 

7- زمينه­ هاي فعاليت شرکت­ های دانش­ بنیان

  • انجام پژوهش­ هاي كاربردي و توسعه­ اي.
  • ارایه خدمات تخصصي و مشاوره­ اي (خدمات علمي،‌ تحقيقاتي و فني).
  • توليد محصولات با فنّاوري نوين (توسعه فناوري).
  • انجام خدمات نظارتي بر پروژه­ هاي پژوهشي، ‌اجرایي و مشاوره­ اي.
  • ارایه­ ی خدمات توسعه­ ی کارآفرینی.
  • ایجاد مراکز رشد و خدمات ایجاد و توسعه­ ی کسب و کار.
  • ارایه­ ی خدمات توسعه­ ی محصول جدید.
  • ارایه­ ی خدمات ایجاد و توسعه­ ی خوشه­ های کسب و کار.
  • تشخیص فرصت ­های کارآفرینی.
  • انجام خدمات توسعه­ ی فناوری.
  • انجام خدمات ورود کسب و کارها به بازار بین الملل و جهانی کردن آن­ ها.
  • برنامه­ ریزی و اجرای طرح­ های توسعه­ ی کارآفرینی در سطوح ملی، منطقه­ ای و محلی.

با توجه به تعریف و کارکردهای شرکت‌های دانش‌بنیان، این شرکت‌ها، به عنوان بنگاه‌های اقتصاد دانش‌بنیان، نقش محوری در ساختار این نوع اقتصاد ایفا می‌نماید. شرکت‌های دانش‌بنیان، با توجه به ویژگی‌های خود و پویایی و تطبیق با شرایط محیط پیرامونی و انعطاف‌پذیری بالا، ظرفیت مناسبی برای روبه‌رو شدن با شرایط تحریم را دارا هستند. همچنین توزیع عادلانه‌تر ثروت، بر اساس شایسته‌سالاری در چنین شرکت‌هایی، تاثیر زیادی در عدالت اقتصادی دارد و از سوی دیگر، با توجه به توانمندتر بودن این شرکت‌ها، در مقایسه با شرکت‌های سنتی، سبب افزایش بهره‌وری و کارآمدی شرکت‌های دولتی واگذارشده خواهد شد. علاوه بر این، استراتژی عدم تمرکز فعالیت‌های تولیدی در چند شرکت بزرگ دولتی، مانع از تحریم آسان محصولات یا مواد اولیه‌ی شرکت‌ها می‌گردد. با توجه به این که یکی از عوامل اساسی رشد تولید سرانه‌ی ملی، اقتصاد دانش‌بنیان و بنگاه‌های اقتصادی دانش‌بنیان است، یکی از راهکارهای اساسی خودکفایی پایدار در محصولات استراتژیک، ارتقای فناوری و افزایش بهره‌وری عوامل تولید از طریق دانش‌بنیان نمودن اقتصاد و توسعه‌ی شرکت‌های دانش‌بنیان است. یکی از اساسی‌ترین زیرساخت‌های اقتصاد دانش‌بنیان و پیش‌نیاز تحقق استراتژی شرکت‌های دانش‌بنیان، سرمایه‌ی انسانی خلاق، نوآور و دانشی است که با توجه به ترکیب جمعیتی کشور ایران و جمعیت بالای جوانان تحصیل‌کرده و نیروی انسانی به عنوان بزرگ‌ترین و باارزش‌ترین سرمایه‌ی کشور، باید مورد توجه قرار گیرد و بدین ترتیب، با توانمند نمودن و تشویق و زمینه‌سازی فعالیت آنان در قالب شرکت‌های دانش‌بنیان، کشور توان رویارویی با هر گونه تهدید و تحریم اقتصادی را خواهد داشت.