شرکت های دانش بنیان

راهنمای تشکیل 

شیوه نامه ایجاد شرکت­های دانش ­بنیان

ویژه دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی   و اعضای هیات علمی وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری

مقدمه

       به منظور استفاده هرچه بیشتر از ظرفیت­ها و توانایی­های موجود در دانشگاه­ها و موسسات پژوهشی مورد تایید وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری و اعضای هیات علمی آنها و تحقق اهداف برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور (بند الف ماده ۴۸ و ماده ۵۱ قانون برنامه چهارم) شرکت­های دانش ­بنیان با شرایط زیر ایجاد می­شوند:

 شرکت دانش ­بنیان به شرکتی گفته می­شود که از %۱ تا %۱۰۰ سهام آن متعلق به یک دانشگاه یا واحد پژوهشی و یا از ۵۱ تا ۱۰۰ درصد آن متعلق به اعضای هیات علمی دانشگاه­ها یا واحدهای پژوهشی  باشد. در صورتی که سهام دانشگاه کمتر از %۵۰۰ باشد شرکت دانش ­بنیان خصوصی است و در غیر اینصورت شرکت دانش بنیان دولتی است.

اهداف

۱- ایجاد زمینه به کارگیری هرچه بیشتر توانایی­های دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی و اعضای هیات علمی در جامعه

۲- تجاری سازی یافته­ های پژوهشی

۳- ترغیب هیئت علمی دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی برای فعالیت­های بیشتر در رفع نیاز جامعه و امکان افزایش درآمد اعضاء هیئت علمی

۴- افزایش درآمدهای اختصاصی دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی

زمینه­های فعالیت

۱- انجام پژوهش­های کاربردی و توسعه­ای

۲- ارائه خدمات تخصصی و مشاوره­ای (خدمات علمی،‌ تحقیقاتی و فنی)

۳- تولید محصولات با فنّاوری نوین(توسعه فنّاوری)

۴- انجام خدمات نظارتی بر پروژه­های پژوهشی، ‌اجرائی و مشاوره­ای

۵- ارایه خدمات توسعه کارآفرینی

۶- ایجاد مراکز رشد و خدمات ایجاد و توسعه کسب و کار

۷- ارایه خدمات توسعه محصول جدید

۸- ارایه خدمات ایجاد و توسعه خوشه های کسب و کار

۹- تشخیص فرصت های کارآفرینی

۱۰- انجام خدمات توسعه فنّاوری

۱۱- انجام خدمات ورود کسب و کارها به بازار بین الملل و جهانی کردن آنها

۱۲- برنامه ریزی و اجرای طرحهای توسعه کارآفرینی در سطوح ملی، منطقه ای و محلی

انواع شرکت­های دانش­ بنیان

شرکت­های دانش­ بنیان به دو دسته کلی تقسیم می شوند:

۱-    شرکت هایی که فقط اعضای هیات علمی مالک آن هستند و ۲- شرکت هایی که دانشگاه ها نیز مالکیت دارند.

الف- در صورتی که سهام دانشگاه کمتر از %۵۰ باشد،‌ شرکت دانش­ بنیان، شرکتی خصوصی است که باید تابع قانون تجارت باشد و در اداره ثبت شرکت­ها ثبت شود. دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی می­توانند بر طبق قانون هیئت امناءها پس از تصویب هیئت امناء در شرکت­های خصوصی سهامدار باشند و در بند الف ماده ۴۸ قانون برنامه چهارم نیز به دولت اجازه داده شده است که زمینه ساز و حامی تشکیل شرکت­های غیردولتی توسعه فنّاوری و شرکت­های خدمات مهندسی باشد.

ب- درصورتیکه سهام دانشگاه %۵۰ یا بیشتر باشد، شرکت دانش­ بنیان، شرکتی دولتی است. در بند الف ماده ۱۵۴ قانون برنامه سوم توسعه که در ماده ۵۱ قانون برنامه چهارم نیز تنفیذ شده است، دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی دولتی مصوب می­توانند پس از تصویب هیئت امنا شرکت دولتی تاسیس کنند مشروط به اینکه:

•  خدمات این شرکت­ها صرفاً‌ در محدوده تحقیقات و خدمات علمی و فنی باشد و دانشگاه را از اهداف اصلی آموزشی و پژوهشی خود دور نکند.
•  حداکثر %۴۹ سهام شرکت، می­تواند به اعضای هیئت علمی، کارشناسان پژوهشی، تکنسینها و کارکنان همان دانشگاه یا مرکز تحقیقاتی تعلق بگیرد.
• ·     اساسنامه نمونه و یا خاص هریک از شرکت­های دانش­ بنیان ­دولتی و در هریک از دانشگاه­ها یا مراکز تحقیقاتی به پیشنهاد معاونت برنامه­ ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری به تصویب هیئت وزیران می­رسد.
•  سهامداران و شرکت دانش­ بنیان دولتی از محدودیت قانون منع مداخله وزراء و نمایندگان مجلس، دولت و کارمندان دولت در معاملات دولتی و کشوری مصوب ۲۲/۱۰/۱۳۳۷ مستثنا هستند.
•  شرکت های دانش­ بنیان با مالکیت ۱۰۰ درصد اعضای هیات علمی دانشگاه­ها و موسسات پژوهشی مورد تایید وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری تابع قانون تجارت بوده و بر اساس قوانین مذکور و با حمایت دولت تشکیل می­شوند.
•  هر گونه معامله دانشگاه­ها و مراکز آموزش عالی دولتی با این گونه شرکت­ها ممنوع است و کلیه قراردادهای این شرکت­ها بعد از پایان قرارداد با تایید وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری بر روی وب­گاه زیر قرار می­گیرد:

چگونگی ایجاد شرکت­های دانش­ بنیان

دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی پس از تصویب امکان تاسیس شرکت­های دانش­ بنیان در آیین­ نامه مالی و معاملاتی خود در هیئت امناء می­توانند شروع به تشکیل شرکت­های دانش­ بنیان کنند. هر شرکت دانش­ بنیان به پیشنهاد تعدادی از اعضاء هیئت علمی و تصویب دانشگاه یا واحد پژوهشی تاسیس خواهد شد و یا توسط دانشگاه و واحد پژوهشی به اعضاء هیئت علمی پیشنهاد می­شود. دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی به صورتهای زیر می­توانند در شرکت­های دانش­ بنیان سهامدار باشند:

۱- به جهت اعتبار دانشگاه یا واحد پژوهشی بخشی از سهام شرکت­ دانش­ بنیان به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی می­شود. (حداقل %۵)

۲- به دلیل استفاده از مورد یا موارد مشخصی از یافته­های پژوهشی دانشگاه با واحد پژوهشی در شرکت،‌ بخشی از سهام شرکت با توافق سهامداران (دانشگاه یا واحد پژوهشی و دیگر سهامداران حقیقی یا حقوقی) به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی می­شود (در هر مورد استفاده بنا بر ارزش موضوع استفاده شده، سهام مربوطه می­تواند از %۱ تا %۱۰۰ باشد.)

۳- به علت سرمایه­گذاری مستقیم دانشگاه بخشی از سهام شرکت دانش­ بنیان به نام دانشگاه است. (درصد متناسب با میزان سرمایه­گذاری است.)

۴- به جهت خدمات دیگری که دانشگاه به شرکت دانش­ بنیان ارائه می­دهد بخشی از سهام به نام دانشگاه می­شود (متناسب با میزان خدمات)

۵- اگر شرکت دانش ­بنیان دولتی باشد بدون نیاز به ارائه هیچ خدماتی حداقل %۵۰ سهام به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی است.

۶- هر دانشگاه در سال نخست می­تواند یک شرکت مادر تخصصی راه­ اندازی کند.

۷- ایجاد این شرکت­ها با همکاری شهرداری­ها یا مشارکت دانشگاه­های منطقه در اولویت می­باشد.

تبصره۱:شرکت دانش­ بنیان بصورت شرکتی و مستقل از تشکیلات دانشگاه اداره می­شود و دانشگاه به میزان سهامی که در شرکت دانش ­بنیان دارد در مدیریت آن تاثیر گذار است و در سود و ضرر آن شریک است.

تبصره ۲: سازمان­های حقوقی (خصوصی یا دولتی) خارج از دانشگاه متناسب با میزان سرمایه ­گذاری خود می­توانند سهامدار شرکت دانش­ بنیان باشند. (شکل­ گیری شرکت­های دانش ­بنیان با مشارکت صنایع دولتی یا خصوصی و دستگاه­ها و سازمان­های اجرائی در موفقیت آنها تاثیر دارد.) در صورتی که بیش از %۵۰ سهام اینگونه شرکت­ها دولتی باشد باید به تصویب هیات وزیران برسد.

تبصره ۳:رییس و معاونین دانشگاه و واحد پژوهشی در زمان تصدی مسئولیت می­توانند سهامدار شرکت­های دانش­ بنیان بشوند، و لیکن هیات مدیره و مدیر عاملی اینگونه شرکت­ها را تا زمان تصدی مسئولیت نمی­توانند داشته باشند.

تبصره ۴:در شرکت­های دانش­ بنیان خصوصی اعضاء هیئت علمی دانشگاه­ها و واحدهای پژوهشی متناسب با میزان وقت­ گذاری و نوع فعالیت در شرکت (علاوه بر انجام وظایف دانش بنیان) یا متناسب با میزان مشارکت در مالکیت فکری موضوعی که در شرکت استفاده می­شود و یا متناسب با میزان سرمایه ­گذاری واقعی(نه اسمی) که در شرکت دارند، سهامدار می­شوند.

تبصره ۵:در شرکت­های دانش­ بنیان خصوصی، افراد حقیقی داخل یا خارج از دانشگاه یا واحد پژوهشی (غیر از اعضاء هیئت علمی) می­توانند به دلایل خاص و یا شرایطی که دانشگاه یا واحد پژوهشی تعیین می­کند، صاحب بخشی از سهام بشوند.

تبصره ۶: برای ایجاد شرکت­های دانش بنیان که اعضای هیات علمی صد در صد مالکیت را دارند، نیازی به تصویب دانشگاه نیست و احراز عضویت علمی  متقاضیان تاسیس شرکت کافی است.